Yamaç Paraşütü Harness'leri
Yakın zamana kadar son derece hafif, nerdeyse hiç koruması bulunmayan, dağcıların emniyet kemerlerinin modifiye edilmiş haline benzeyen gömlek harness'ler kullanılmaktaydı.

Günümüzde ise sporun yaygınlaşması ve çeşitli emniyet standartlarının belirlenmesi ve devamlı güncellenmesi ile birlikte Yamaç Paraşütü harness'leri evrim geçirmiştir.

Harness'lerde kullanılan malzemeler gelişen teknolojiye ayak uydurmuş; Naylon örme ip yerini Cordura kumaşa bırakmış, oturak olarak kullanılan tahta plaka ise airbag, mousse bag gibi korumalarla desteklenmeye başlanmıştır.

Derginin önceki sayılarında yer alan DHV Testleri ve Kumaş Çeşitleri hakkında yazılar hepimizin bildiği ve önem verdiği kanat seçiminde önemli birer faktör. Peki, kanadımızı seçerken gösterdiğimiz özeni harness'imizi alırken gösteriyormuyuz? Kanadımızı satın alırken, kendi uçuş kabiliyetimiz veya DHV kriterlerini gözetirken, satın alacağımız harness için tercih sebebimiz acaba nedir?

Öncelikle kullanım amaçı açısından bir çok farklı tipte harness üretilmekte. Akrobasi, uzun mesafe uçuşları, öğrenci pilot, hafta sonu pilotu vesaire... Akrobasi pilotu çok daha dik bir konumda otururken, uzun mesafe uçuşu yapan bir yarışmacının hedefi sürtünmeyi azaltarak hızı arttırmak olacağı için daha yatay bir pozisyonu tercih edecektir. Öğrenci ve hafta sonu pilotu için üretilmiş harness'lerin koruması daha ön planda olurken, yarışmacılar için hafiflik önemli olacaktır. Yine de unutulmaması gereken çok önemli bir nokta, uçma becerilerimizle veya tercih ettigimiz rahatlığa paralel seçimler yapmamız gerektiği. Motorsiklete yeni bağlayan birisinin 180 beygir gücünde bir yarış motoru alıp kullanmayı öğrenmeye çalışması ile yamaç paraşütü ile 20-30 saat uçmuş birisinin DHV 2 kanata terfi etmesi arasında bence çok fark yok. Benzer şekilde sırf daha güzel görünüyor veya tanıdığı iyi uçan pilotlar öyle uçuyor diye DHV 1-2 kanatla, yılda 10 - 20 saat uçan birisinin harness'ini tam yatık kullanması bir çok riski de beraberinde getirmektedir.

Öncelikle DHV Test Pilotları kanatları test ederken yatık / supine harness kullanmamakta, hatta tam dik pozisyonda oturmaktadır. Bu pozisyon herhangi bir spin anında pilotun kanat ile birlikte daha kolay dönmesini sağlamakta, dolayısıyla twist riskini azaltmaktadır. Dikkat ederseniz bir çok Akrobasi pilotu gerektiğinde ayaklarını dahi harness'in altına çekmekte, böylelikle ağırlık merkezini daha küçük bir noktada toplamaktadır. Bu arada hatırlatmak isterim; Spin pilot hatası tarafından meydana gelen bir durumdur. Pilot bilgi eksikliği sebebiyle spin'e girmekte, yine bilgi eksikliği sebebiyle oldukça yatık bir pozisyonda uçmakta ve spin'in üzerine bir de twist riskini arttırmaktadır. Fızıksel açıdan daha yatık bir harness'in yarattığı başlıca sorun Kutupsal Eylemsizliğin (Rotational Inertia) daha dik konumdaki bir harness'e göre fazla olmasıdır. Kutupsal veya Diaresel Eylemsizliklik = kütle * yarıçap'ın karesi şeklindedir. Formulden de anlaşılacağı üzere benim gibi 192cm boyunda bir pilotun yatay olarak uçması yarıçapı arttıracağı için ataleti dramatik bir şekilde arttıracaktır, kanadın spin hareketine pilotun uyumu gecikecektir.

Benim gibi bir çok "Hafta sonu" pilotu için ise yüksek koruma seviyesi, hafiflik ve rahatlık tercih kriteri olduğundan işimiz aslında oldukça kolay. Artık kanat üretimi nasıl DHV 1-2 ağırlıklı ise Harness'lerde de üretim ağırlıklı olarak bizlere yöneliktir ve "hepsi birada" harness'ler üretilmektedir. Bu tür harness'ler daha dik konumda, koruması yüksek ve olabildiğince hafif harness'lerdir.

Tüm bu konularda Türkiye'de henüz yeterlilik testi yapabilecek bir kurum olmadığından bizlere yine DHV yol göstermektedir. DHV'nin uçuş yeterlilik şartnamesinde Yamaş Paraşütlerinde uyulması gereken tasarım, yapısal dayanıklılık, malzeme ve üretim normları olduğu gibi Harness'ler için de belirlenmiş şartlar mevcuttur.

DHV Testini geçmesi düşünülen bir Harness için ilk kriter, meydana gelebilecek sert bir iniş veya kaza anında omurgadaki çarpma şiddetini azaltmaya yönelik bir koruma donatımının olmasıdır. Ana amaç çarpma şiddetinin azaltılması olduğu için uygulanan ilk koruma yöntemleri harness'e tahta, kevlar veya cam elyafından plakalar konmasıydı.

Üreticiler bu plakalar ile üç önemli sonuç elde etmeye çalışmaktaydı;
1. Hafiflik
2. Basıncın daha geniş bir alana yayılması ile çarpma şiddetinin dağıtılması
3. Rahat bir oturma pozisyonunun sağlanması
Görüldüğü gibi ilk kriter hafiflik olduğu için 90'lı yılların sonunda gelişen emniyet faktörü üreticileri tahta plakadan yeni arayışlara itmiştir.
Çarpma Testi
Günümüzde ise Yamaç Paraşütlerine eskiye kıyasla nasıl daha zorlu testler uygulanmaktaysa, Harness Testleri de benzer şekilde sıkılaşmıştır. Testler, pilotu temsil eden asgari 50kg'lık kuklalar kullanılarak gerçekleştirilmektedir.

Çarpma, belirli bir yükseklikten gerçekleşecek serbest düşüş ile canlandırılıp, vuruş anındaki lineer yer çekimi (1g = 9,81m/s2) yükü ölçülmektedir. Bir Harness'in bu testi geçebilmesi için kuklanın maruz kaldığı yük 1,5m yükseklikten gerçekleşecek bir testte +20g'yi geçemez. Benzer şekilde testler esnasında +20g'nin elde edileceği yükseklik de tespit edilmelidir. Hava alığı olan Airbag gibi korumalar için ise 7m/s ileri uçuş hızına eşit uçuş şartı oluşturulmakta ve eşdeğer basınç hava haznesinde oluşturulmaktadır.

Harness, koruma ve yedek paraşüt'ün birbiriyle uyumlu olması şarttır.

Koruma pilotun manuel kumandası ile harekete geçmemeli (Co2 tüplü Airbag gibi) ya otomatik olmalı veya her daim korumalıdır.

Ülkemizde de sıkça tercih edilen bazı harness'lerin (ve sırt korumalarının) test sonuçları söyledir;

Marka Ağırlık (gram) Test Sonucu (G) Tipi Üretici
Advance Protektor 2,100 16,6 Foam Advance Thun AG
Bump Air 17+ 1,200 16,3 Foam Aerosport Int'l GmbH
Bump Air 20 1,400 15,9 Foam/Airbag Aerosport Int'l GmbH
Charly Foam Airbag 17/2 2,000 18,4 Foam/Airbag Finsterwalder GmbH Charly Produkte
Gin Soft 1,400 18,8 Foam/Airbag Aerosport Int'l GmbH
Scooter 650 16,0 Neopolen Foam Finsterwalder GmbH
Skyline Airbag 1,600 18,1 Foam/Airbag Skyline Flight Gear
Up Protek 18 S 1,800 17,2 Foam/Airbag UP Europe GmbH
Velvet 1,200 17,2 Foam/Airbag Woody Valley Model snc
WV2 1,500 16,9 Foam Turnpoint Fastline
Sup Air Minimax 2,700 17,5 Ram Airbag / Foam Aerosport Int GmbH
Skyline Airbag 20 1,900 14,1 Foam / Airbag Skyline Flightgear
Tangra Basic 3620DF 20cm 1,900 19,1 Foam / Airbag Ava Sport
Tangra Basic 3620D 1,850 18,5 Foam / Airbag Ava Sport
Air Tube 3,500 10,6 Ram Airbag + Foam Finsterwalder GmbH
Mix Airbag 4,850 8,4 Ram Airbag Woody Valley
P1 (Apco kullanmakta) 1,300 17,5 Foam Fly Market
Starlite (GT Airwave'de) 1,800 14,7 Foam Airwave Villinger GmbH
Peak 3,150 14,7 Ram Airbag Woody Valley


Söz konusu test, yazının başından da hatırlanacağı üzere 150cm yükseklikten gerçekleştirilen çarpma sonucu ölçülen G kuvvetidir. Benim şahsi tercihim, test sonuçlarından da kolayca görüleceği üzere Charly'nin kullandığı Scooter, Sup Air'in kullandığı Bump Air ve Woody Valley'in kullandığı Mix Airbag ve WV2 korumadır.

Korumalara uygulanan Birinci Test önemli gibi görünse de aslında önemli olan 20G'nin elde edildiği ikinci testle beraber elde edilen sonucun kıyaslanmasıdır. Bir sırt koruması 150cm testinden 17G gibi bir sonuç alarak geçmişse ve 20G'nin elde edildiği ikinci testin sonucu ise 152cm ise üreticini amacı DHV testinden geçebilmek için 150cm yüksekliğe odaklanmak ve tüm odağı buna yoğunlaştırmıştır. Bir diğer sırt korumasının sonuçları 150cm'de 17G, 20G'nin elde edildiği test ise örneğin 250cm'de elde edilmişse, bu harness ve koruma kesinlikle tercih edilmelidir. (Örnekteki Rakamlar test sonuçlarının kolay anlaşılması amacıyla abartılmıştır)

Koruma testi için kabul edilen 20G Savaş pilotlarının üzerinde yapılan testlerde ortaya çıkmış bir rakamdır. Ortalama bir insanın dayanabileceği azami yer çekimi kuvveti 20G'dir. Bu araştırma DHV için yol gösterici olmuş ve testlerinde referans olarak kullanılmıştır. DHV yine de bunun yeterli olduğunu fade etmekte ve örneğin 150cm'den gerçekleştirişilen testin gerçek hayatta 4mt yükseklikten düşen bir pilot için koruyucu olacağini düşünmektedir. (Türk Hava Kuvvetlerinin benzer çalışması özellikle F-16 uçaklarının envantere girmesi ile gerçekleştirilmiştir. Testleri izleme imkanım olmuştu ve kanımca DHV'nın kabul ettiği kriterler bence daha konservatif olmalıdır.) 150cm testinde en başarılı sonuçlar Charly ve Woody Valley ‘den gelmektedir. (bkz www.DHV.de) Woody Valley bu sonuçları elde etmek amacıyla DHV'nin çarpma testini gerçekleştiren makina'nın aynısını kendi tesislerinde yaptırmış ve Mix Airbag böyle doğmuştur.
Kırılma Testi
Koruma testinin ardından gerçekleştirilen ikinci test ise kırılma veya daha anlaşılır bir tabirle yırtılma kuvveti testidir. Ortalama 100kg ağırlık taşımak üzere tasarlanmış olan harness tek bir karabinden sabitlenip, 9G'lik yani 900kg eşdeğer bir yük uygulanmaktadır. Benzer şekilde yedegin Harness'e bağlantısı da (bridle) 9G ile test edilir. Ülkemizde çok yaygın olmasa da Konya ovası gibi dümdüz bir çok Avrupa ülkesinde mecburen kullanılan tow bağlantıları da aynı teste 3G ile tabii tutulur.
Uçuş Testi
Çarpma ve Kırılma (Yırtılma) testlerinin ardından son test uçuş testidir. Harness uçuş esnasında denenip uçuşa engel çıkarabilecek herhangi bir yapısal sorun olup olmadığına bakılmaktadır.
Tablo
İsim Evo XC EVO Modular Mix Velvet
Üretici Sup Air Sup Air Woody Valley Woody Valley
Kullanım amacı XC Hafta Sonu / XC Hafta Sonu / XC Hafta Sonu / XC
Ağırlık (gram) Harness 3.700 3.300 4.800 4.850
Ağırlık (gram) Koruma 1.300 1.300 1.500 1.200
Rezerv Kulbu Sağ veya Sol Sağ Sağ Sağ
Koruma 17cm Bump Air 17cm Bump Air WV 2 Foam Velvet
Karabinler arası mesafe bilgi yok bilgi yok Ayarlanaiblir Ayarlanaiblir
Karabinlerin yüksekliği bilgi yok bilgi yok Ayarlanaiblir Ayarlanaiblir
DHV Testi bilgi yok bilgi yok VAR VAR
Test sonucu ölçülen G bilgi yok bilgi yok 150cm 16,9G 150cm 17,2G
Temsilci Semih Sayır Semih Sayır Istanbul Air Sports Istanbul Air Sports
İmal eden bilgi yok bilgi yok Turnpoint.de Woody Valley
İsim Gin Genie II Gin Genie XO Charly Air Tube Charly ZIP
Üretici Gın Gliders Gın Gliders Charly Produkte Charly Produkte
Kullanım amacı XC XC / Yarışma Hafta Sonu / XC Hafta Sonu / XC
Ağırlık (gram) Harness 5.100 5.500 3.500 3.600
Ağırlık (gram) Koruma 1.400 1.100 650 650
Rezerv Kulbu Sağ Sağ Sağ Sağ veya sol
Koruma 17cm GinSoft X Over 2 Foam Air Tube Scooter
Karabinler arası mesafe 39 - 55cm 38 - 50cm Ayarlanabilir Ayarlanabilir
Karabinlerin yüksekliği 38cm 36cm Ayarlanabilir Ayarlanabilir
DHV Testi VAR VAR VAR VAR
Test sonucu ölçülen G 150cm 18.8G 150cm 14,7G 150cm 10,6G 150cm 16G
Tesmsilci Semih Sayır Semih Sayır Bogazici Paragliding Bogazici Paragliding
İmal eden Aerosport (Alm) Woody Valley (İta) Finsterwalder GmbH Charly Produkte Finsterwalder GmbH Charly Produkte
İsim Edge Cruiser Kamasutra
Üretici Apco Aviation Ava Sport Kortel
Kullanım amacı Hafta Sonu / XC Hafta Sonu / XC Hafta Sonu / XC
Ağırlık (gram) Harness 5.000 5.100 4.300
Ağırlık (gram) Koruma 1.200 1.900 1.200
Rezerv Kulbu Sağ Sağ veya önde Talebe bağlı olarak sağ veya sol
Koruma 15cm Apco koruma 20cm Avasport koruma 12 veya 17cm
Karabinler arası mesafe 37 - 53cm 41 - 56cm 36 - 54cm
Karabinlerin yüksekliği 37 - 39cm Medium 34, Large 36, XL 39cm Ayarlanabilir
DHV Testi YOK VAR YOK
Test sonucu ölçülen G YOK 150cm 19,1G YOK
Temsilci Ikarus Sportif Havacılık Mehmet Dursun Uğur Yavaş
İmal eden Bilgi Yok Ava Sport Bilgi Yok
Kullanılan Malzeme
Benim en merak ettiğim konu her zamanki gibi malzeme...Bildiğiniz üzere, dayanıklılık açısından kullanılan malzeme çok önemlidir. Harness'lerde ön plana çıkan malzeme Cordura'dır. Cordura, Yamaç Paraşütü kumaşlarında da karşımıza Dupont firmasının ürünüdür. Dupont'un grup şirketi olan Invista Şirketi tarafından üretilmektedir. Belli başlı tüm markalar üretimlerini bir kaç şirkete fason olarak ürettirmektedir. Üretilecek olan Model'în tasarımı ve ArGe'si şirket tarafından geliştirildikten sonra üretim planı ve özellikleri Ava Sport, Turnpoint, Aeorosport gibi firmalara verilmekte ve fason olarak üretimi yaptırılmaktadır. Woody Valley kendi üretim yaptığı gibi Turnpoint'e de üretim yaptırmakta, Gin ise Aerosport ve Woody Valley'i tercih etmekte, Charly Tube ve Zip modellerini kendisi üretmektedir. Üreticiler değişse bile değişmeyen ana malzeme Cordura kumaşıdır. Cordura kumaşı, naylon, polyester ve koton'a göre kat kat daha sağlamdır. Mukayese etmek gerekirse Cordura koton kumaş'a göre 10 kat, polyester'e göre 3 kat, naylon'a göre 2 kat daha dayanıklıdır.

Bir çok markaya fason üretim de yapan Avasport'un malzeme seçimi şöyledir;
CORDURA Harnessler'in imal edildiği ana kumaşta kullanılmaktadır.
DURAFLEX Plastik Acetyl aksesuarlar ve harnesslerin belirli bolumlerinde kullanilmaktadir.Yuksek ve dusuk isida ve yuksek basincta National Molding tarafindan test edilmistir.
OPTI Fermuar
KOATS Sirtta ve omuzda kullanilan , hava almayi saglayan materyal.
CHARLY Metal kisimlar, toka, makara, bağlama ve kopçalarda tercih edilmektedir.
AUSTRIALPIN Metal kisimlar, toka, makara, bağlama ve kopçalarda tercih edilmektedir.


Dayanıklılık ve Koruma gibi faktörler çok önemli olmakla beraber rahat olmayan bir harness yer çalışmasının veya uçuşunuzun tüm keyfini kaçırabileceği gibi sizi tehlikeye de sokabilir. Omuz bağları kolayca ayarlanabilir olmalı, bir tarafa ağırlık verirken omzunuzdan kolayca çıkmamalı, benzer şekilde ayak kolonları kolayca bağlanabilmeli, ayarlanabilmeli ve en önemlisi gerektiğinde çok çabuk çözülebilmelidir. Harness sizin kilo ve boyunuza uygun seçilmeli, mutlaka denenerek alınmalıdır. Oturaktan direkt göğüs kolonuna bağlanan kolonlar, ayak kolonlarının bağlanmasının unutulmasını engellese de özellikle erkek kullanıcılar için yer çalışması veya kalkış esnasında sorun çıkarabilmektedir.

Kanat üreticileri kullanım kılavızlarında harness'te olması gereken göğüs kolonu genişliğini yazmaktadırlar. Harness'lerde Göğüs Kolonu DHV'nin önerisine paralel olarak ayarlanmalı (örneğin minimum 38 maksimum 42 cm arası) daha kısa veya uzun ölçülerde ayarlanabilmeyi engelleyecek şekilde üretilmelmektedir. Kullanıcılar Yamaç Paraşütlerinin DHV testlerinde bu gögüs açıklığı ile test edilediğini unutmamalı ve daha dar veya geniş bir açıklığın düşük seviyeli bir kanadı daha tehlikeli hale getirebileceğini unutmamalılardır.

Karşılaştırma tablosunda unutulmaması gereken husus göğüs kolonunun açıklığı kadar, karabinlerin oturaktan yüksekliğidir. Küçük ama önemli bir detay, aslında karabinlerin yüksekliği diye bahsi geçen kavram alt oturaktan gelen bağlantının, sırt'tan gelen bağlantı ile kesiştiği yerin oturaktan yüksekliğidir. Genelde bir çok harness'te bu yükseklikte karabinler olabileceği gibi bu iki bağlantının birleştiği yerden daha yüksek bir noktada da karabinler yer alabilir. Bizim için önemli olan ve ağırlık transferini esas etkileyen yükseklik alttan gelen kayısın, sırt kısmından gelen kayıs'la birleştiği bağlantının yüksekliğidir.

Harness'in yan kesidinde, oturaktan karabine uzanan kolon ve sırt bağlantısının kesiştiği nokta gösterilmeye çalışılmıştır. A yüksekliğinden ziyade B uzunluğu dikkate alınmalıdır. B'nin yüksekliği direkt olarak ağırlık transferinin hassasiyetini etkilemektedir.

Söz konu hassasiyet veya dengeyi etkileyen başlıca faktörler şunlardır;
1. Oturak'ın genişliği
2. Göğüs kolonunun mesafesi
3. Sırt desteğinin sabitliği
4. Anti Brace System, karabin genişliği ve karabinlerin oturaktan yüksekliğinin oranı
5. Rezerv veya balast pozisyonu

Sırt ve alt tespitlerinin ayrı ayrı iki aktarma ile karabine bağlandığı harness'lerde Karabin bağlamaları hataya mahal vermeyecek şekilde üretilmelidir. Pilotun hata faktörüne bağlı olarak sadece alt bağlatının Karabine tespit etmesi böylelikle engellenmelidir. Kağan Akçalar'ın bir festival sonrası dile getirdiği bir örnekte pilot harness'in sadece oturak kısmını karabine tutturmuş, sırt kısmı bu bağlantıyla sabitlenmediği için pilot'un arkası boşta, desteksiz kalmıştır.

Özelllikle yer çalışması veya sert bir iniş sonrasında Baglantı Tokalarında kalan çamur veya benzeri birikintiler mutlaka temizlenmelisdir. Bir sonraki kullanımda tokanın üzerinde kalan bu birikinti tokanın kilitlenmesini engelleyip üzerine yük geldiğinde açılmasını sağlayabilmekte ve büyük risk oluşturmaktadır.

Ayak kolonlarını bağlanmadan kalkış riskinin azaltılması için bir çok marka ayak kolonlarından göğüs kolonuna giden bir bağlantı ile harness'ten düşmeyi engellemeye çalışmaktadır. Benim buna ek olarak önerim ise uçuş sonrası ayak kolonlarını çözer çözmez gögüs kolonunun da çözülmesidir. Göğüs kolonu açık bir şekilde kanat formunu almayacak, karabinlerin arası çok açık olduğu için kanadın ön, orta kısmı kapanacaktır.

Test sonuçlarında bir diğer önemli hususta testlerin düz bir zeminde gerçekleştirilmesidir. Olası bir kaza büyük bir olasılıkla taşlı, girintili, çıkıntılı bir zemine çarpmak suretiyle gerçekleşecektir. Airbag veya Airfoam gibi korumaların dezavantajı burada ortaya çıkmaktadır. Ram Airbag ve ya Airbag Foam çarpmanın şiddetini tolere edilebilir seviyelere indirgese bile, sivri kısımların vücuda batması halinde yine de yaralanma gerçekleşmektedir. Benzer bir şekilde harness'in arka gözünde saklanan plastik şişe, telsiz veya benzeri sert cisimler de carpma anında sırta veya bel kısmına zarar verebilir.

Bir diğer önemli konu da kalkış'tan sonra elleri frenlerden bırakmadan kolayca harness'e yerleşebilmektir. Unutulmamalıdır ki bir çok kaza bu anda gerçekleşen kapanma sonucunda başımıza gelmektedir. Pilot ellerini frenden bırakıp harness'i tutup yerleşmeye çalışırken bir kapanma meydana geldiğinde frenleri tekrar bulup reaksiyon göstermesi uzun zaman almaktadır. Tek elle iki frenin tutulup, diğer elle yerleşmeye çalışmak ilk başta çözüm gibi görünse de en kolay ve emniyetli çözüm bazı markaların speed bar'a ek olarak taktıkları ayak basamağıdır (Foot Stirrup). Bu basamağın üzerine kalkıştan sonra rahatça basılarak frenler bırakılmadan harness'e yerleşmek mümkün olmaktadır.

En son olarak eğer Harnessinizin çok kirlendiğini düşünürseniz, mutlaka yıkamanız gerekirse yine kanatlarda olduğu gibi pH derecesi düşük bebek şampuanı kullanılmalıdır. Cordura deterjan benzeri temizleyicilerden çok etkilenmese de kayıs, kolonların dikildiği ipler kolayca aşınır.

Emniyetli Uçuşlar...
Kaynaklar
Simone Caldana (Woody Valley)
Mehmet Dursun (Ava Sport Türkiye Temsilcisi)
Alim Yıldırım (Ikarus Sportif Havacılık, Apco Aviation Türkiye Temsilcisi)
Mads Syndergaard (UP Int'l GmbH)
Laurent CHIABAUT (Sup Air)
Denis Cortella (Kortel Design)
Copyright © 2006, esener.net | cenk.esener.net